Từ bài học Lybia
Các nhà phân tích cho rằng, cuộc chiến Libya là bài học buộc phương Tây phải nghiên cứu rõ hơn về văn hóa bộ tộc tại Trung Cận Đông và Bắc Phi. Công việc nghiên cứu, phân tích tổ chức bộ lạc, bộ tộc tại nhiều vùng trong khu vực Trung Đông, Trung Á có tầm quan trọng đặc biệt về địa chính trị trong thế kỷ XXI.
Phương Tây không thể không nghiên cứu về cấu trúc quyền lực, lịch sử các cuộc xung đột bộ tộc tại khu vực và nhất là Syria hiện nay. Vì bộ tộc có ảnh hưởng tới hệ thống chính trị, xã hội, kinh tế, nhiều khi đối lập với chính phủ trung ương. Nắm và tiếp cận lãnh đạo các bộ tộc chính có ý nghĩa quan trọng trong quá trình can thiệp quân sự vào Libya trước đây và Syria hiện nay.
Đối với Syria tình hình còn phức tạp hơn nhiều, không chỉ có sắc tộc mà còn là vấn đề tôn giáo, khu vực và Al-Qaeda. Dân số của Syria chủ yếu là tín đồ Hồi giáo dòng Sunni, nhưng cũng có các cộng đồng thiểu số khác như: Alawite, Shia, Thiên chúa giáo và Druze.
Theo sắc tộc thì Syria có khoảng 80% dân số là người Ả Rập, số còn lại thuộc các bộ tộc Kurd, Armenia, Assyria, Turkmen và Circassia… Điều đáng chú ý là các liên minh bộ tộc của họ rất lỏng lẻo, dễ hợp, dễ tan phụ thuộc vào bên nào đang chiếm ưu thế. Đây là bài học mà Mỹ và NATO không thể bỏ qua.
Vũ khí hiện đại và “chiến binh cổ điển”
Từ thực tiễn Lybia cho thấy, Liên quân NATO đã đóng vai trò nổi bật trong cuộc chiến, bên cạnh các cuộc không kích, cố vấn quân sự thì việc xây dựng kế hoạch hỗ trợ chiến thuật cho phe đối lập đã mang yếu tố quyết định đẩy nhanh quá trình giành quyền kiểm soát chính trị, quân sự từ tay quân chính phủ. Kế hoạch này được xây dựng từ kinh nghiệm trong cuộc chiến Iraq, Afghanistan với thực tế là trong thế giới hồi giáo chiến tranh truyền thống kiểu “anh hùng cổ điển” vẫn còn giá trị dưới nhiều hình thức.
Con số, chiến lược và con người chưa hẳn đã thua kém công nghệ điện tử, bom đạn tối tân của phương Tây. Một nghịch lý của cuộc nội chiến Libya là sự kết hợp chiến tranh “anh hùng cổ điển” với chiến tranh công nghệ cao. Ở Lybia hai triết lý này đã bổ trợ cho nhau, phải chăng yếu tố này ở Syria chưa xuất hiện?
Phân chia lợi nhuận
Libya thời hậu Gaddafi sẽ phải chia sẻ lại lợi ích giữa các bộ tộc với một chính phủ đoàn kết dân tộc thực sự. Libya chưa có được mô hình chính phủ dân chủ phương Tây nên đang phải trải qua một giai đoạn trì trệ, tranh chấp việc phân chia các cơ quan công quyền. Cuộc chiến Libya đã tác động mạnh tới những nước cũng có vấn đề sắc tộc, nhưng ở Syria các bộ tộc lại gắn với tôn giáo và có liên hệ với Al-Qaeda sâu sắc hơn nhiều.
Theo các nhà phân tích, cuộc khủng hoảng Libya thời hậu Gaddafi hiện đang được phân chia làm ba mức khác nhau: về xã hội, sự đấu tranh giữa các giai tầng với sự khác biệt về sắc tộc và vùng miền; về chính trị, sự chấm dứt của một chế độ độc tài, một chính phủ mới cần thời gian thử nghiệm với sự chấp thuận của tất cả các bộ tộc; về kinh tế, cần sớm có một cơ chế phân bổ hợp lý trong xã hội đối với lợi nhuận thu được từ dầu mỏ.
Vì thế, cuộc chiến tại Libya đã kết thúc, chế độ hậu Gaddafi đã được hình thành, nhưng tình hình phức tạp về bộ tộc gắn với việc phân chia lợi ích dầu mỏ thì vẫn còn đó. Thắng lợi quân sự thuộc về NATO, nhưng lợi ích về kinh tế dầu mỏ có thuộc về họ hay không vẫn còn đang ở phía trước.
Dầu lửa vẫn là mục tiêu
Libya thời hậu Gaddafi, tuy đã thoát khỏi cuộc xung đột chính trị, xã hội và kinh tế, nhưng những yếu tố mang tính quyết định về giải pháp cho đất nước này vẫn như cũ. Vấn đề dân tộc và tổ chức các bộ tộc mang tính quyết định đối với các nhà lãnh đạo địa phương.
Cuộc chiến Libya cho thấy một thời kỳ mới của các cuộc xung đột vũ trang, các hệ thống truyền thông không rõ ràng về lợi ích kinh tế nhưng cuộc xung đột Libya đã công khai rõ tính minh bạch và tư duy: không ai dấu mục đích cuối cùng của mình là dầu lửa.
Thời kỳ mới của các cuộc chiến tranh xuyên quốc gia, các trung tâm quyền lực thể hiện rõ những lợi ích và động lực xây dựng chiến lược can thiệp trực tiếp hay từng phần. Cuộc chiến Libya ban đầu là sự cạnh tranh địa chiến lược nhưng về sau bộc lộ rõ sự phân chia tài nguyên dầu lửa. Tìm kiếm sự độc quyền về kinh tế, công nghệ nguồn tài nguyên - năng lượng ở các nước chuẩn bị có nền dân chủ, cuộc chiến Syria nếu xẩy ra cũng không phải là ngoại lệ.
Vì thế, vấn đề “Vũ khí, Bộ tộc và Dầu lửa” tại Trung Đông-Bắc Phi vẫn là vấn đề “nóng hổi”, là bài toán cần phải đề cập tới, nhất là ở Syria và tiếp sau có thể là Yemen trước khi NATO khởi sự can thiệp quân sự.
Nguồn: www.nhandan.org.vn
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét